QR Code ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
QR Code (Quick Response Code) ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ 2D ਬਾਰਕੋਡ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਰਕੋਡ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਅੰਕ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਉਲਟ QR Code ਵਿੱਚ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਲਿੰਕ, ਲੰਮਾ ਟੈਕਸਟ, ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ, ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ WiFi ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
QR Code ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਦੀ ਕੰਪਨੀ Denso Wave ਨੇ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ QR Code ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਮੀਨੂ ਤੱਕ ਹਰ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
QR Code ਦੇ ਹਿੱਸੇ
- ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਖ਼ਾਨੇ (finder pattern): ਕੈਮਰੇ ਨੂੰ QR Code ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ QR Code ਟੇਢਾ ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਸਕੈਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਤਾਲਮੇਲ ਪੈਟਰਨ (alignment pattern): ਛੋਟਾ ਖ਼ਾਨਾ ਜੋ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਦਿਸਦੇ QR Code ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਡਾਟਾ ਖੇਤਰ: ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖ਼ਾਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ (quiet zone): QR Code ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਡਾਟਾ ਸਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
QR Code ਦੇ 40 ਆਕਾਰ ਵਰਜਨ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਜਨ 7,089 ਅੰਕਾਂ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 2,953 ਬਾਈਟ ਤੱਕ ਡਾਟਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨਾ ਘੱਟ ਡਾਟਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਖ਼ਾਨੇ ਓਨੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ QR Code ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨਾ ਓਨਾ ਹੀ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਛੋਟਾ ਲਿੰਕ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਲਿੰਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
QR Code ਗ਼ਲਤੀ ਸੁਧਾਰ (error correction) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੱਧਰ ਹਨ:
- L: QR Code ਦਾ ਲਗਭਗ 7% ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਡਾਟਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- M: ਲਗਭਗ 15%। ਇਹ ਆਮ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਚੋਣ ਹੈ।
- Q: ਲਗਭਗ 25%।
- H: ਲਗਭਗ 30%, ਉਸ QR Code ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲੋਗੋ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਛਾਪਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਛੇਤੀ ਗੰਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਓਨੇ ਹੀ ਵੱਧ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ QR Code ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਘਣਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
QR Code ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਆਨਲਾਈਨ ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮ ਦਾ ਲਿੰਕ।
- WiFi ਡਾਟਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਪਾਸਵਰਡ ਟਾਈਪ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੁੜ ਸਕਣ। WiFi QR Code ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ।
- ਡਿਜੀਟਲ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਕਾਰਡ (vCard), ਈਮੇਲ, SMS ਅਤੇ WhatsApp ਚੈਟ।
- ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਸੂਚੀ।
ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ QR Code
ਜੋ QR Code ਸਿੱਧਾ ਡਾਟਾ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ QR Code ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਕਦੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ QR Code ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਲਿੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਦਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ QR Code ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਸਥਿਰ QR Code ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ।
ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਹੁਣੇ ਮੁਫ਼ਤ QR Code ਬਣਾਓ, ਜਾਂ 3 ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ QR Code ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਪੜ੍ਹੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ QR Code ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸਥਿਰ (static) QR Code ਦੀ ਮਿਆਦ ਕਦੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਡਾਟਾ ਸਿੱਧਾ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ (dynamic) QR Code ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਿੰਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।
QR Code ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਡਾਟਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
QR Code ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਜਨ 7,089 ਅੰਕਾਂ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 2,953 ਬਾਈਟ ਤੱਕ ਡਾਟਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡਾਟਾ ਜਿੰਨਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, QR Code ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨਾ ਓਨਾ ਹੀ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ QR Code ਥੋੜ੍ਹਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਗ਼ਲਤੀ ਸੁਧਾਰ (error correction) ਦੀ ਬਦੌਲਤ, QR Code ਦਾ ਲਗਭਗ 7% ਤੋਂ 30% ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਧਾਰ ਪੱਧਰ L, M, Q ਜਾਂ H ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
