बारकोड के हो? अर्थ, काम गर्ने तरिका र प्रकारहरू

बारकोड भनेको मेसिनले पढ्न सक्ने ढाँचाको रूपमा डाटा लेख्ने तरिका हो। त्यो ढाँचा प्रायः फरक फरक चौडाइका कालो र सेता रेखा, वा एउटा वर्गभित्र मिलाइएका साना साना कोठाहरूको रूपमा हुन्छ। स्क्यान गर्दा, त्यो ढाँचालाई फेरि अङ्क वा पाठमा रूपान्तरण गरिन्छ, जस्तै उत्पादन कोड, पार्सल ट्र्याकिङ नम्बर वा वेबसाइटको ठेगाना।

मेसिनले पढ्ने भएकाले, हातले कोड टाइप गर्नुभन्दा बारकोड धेरै छिटो र कम त्रुटिसहित काम गर्छ। त्यसैले बारकोड बिलिङ काउन्टर, गोदाम, अस्पताल, टिकटदेखि खानाको प्याकेजिङसम्म प्रयोग गरिन्छ।

बारकोडको संक्षिप्त इतिहास

बारकोडको अवधारणालाई सन् 1952 मा अमेरिकामा नर्मन जोसेफ वुडल्यान्ड र बर्नार्ड सिल्भरले पेटेन्ट गरेका थिए। बारकोड वास्तवमै पसलमा प्रयोग हुन 1974 मा सुरु भयो, जब ओहायोको एउटा सुपरमार्केटमा UPC कोडसहितको एक प्याकेट च्युइङगम स्क्यान गरियो। त्यसयता बारकोड विश्वभर फैलियो र अहिले GS1 नामक मापदण्ड संस्थाले विश्वव्यापी रूपमा यसको व्यवस्थापन गर्छ।

बारकोडले कसरी काम गर्छ?

स्क्यानरले बारकोडमा प्रकाश पारेर त्यसको परावर्तन पढ्छ। गाढा भागले कम प्रकाश परावर्तन गर्छ, हल्का भागले धेरै प्रकाश परावर्तन गर्छ। त्यो फरकलाई 0 र 1 अङ्कको शृङ्खलामा रूपान्तरण गरी त्यस बारकोड प्रकारका नियमहरूसँग मिलाइन्छ। धेरै बारकोडमा चेक डिजिट (check digit) पनि हुन्छ, अर्थात् अघिल्ला अङ्कहरूबाट गणना गरिने अन्तिम अङ्क। गणना नमिलेमा, स्क्यानरले केही गलत छ भनी थाहा पाउँछ र नतिजा अस्वीकार गर्छ।

बारकोड आफैँले प्रायः कोड मात्र भण्डारण गर्छ। उत्पादनको नाम वा मूल्य जस्ता जानकारी बिलिङ प्रणाली वा डाटाबेसमा भण्डारण गरिन्छ, अनि त्यही कोडका आधारमा खोजिन्छ।

क्यासियरले स्क्यानर प्रयोग गरेर क्षणभरमै बारकोड पढ्छन्।फोटो: Allen Y

प्रायः प्रयोग हुने बारकोडका प्रकारहरू

सामान्यतया बारकोडलाई दुई ठूला समूहमा विभाजन गरिन्छ:

1D (रेखीय) बारकोड: बायाँबाट दायाँ पढिने ठाडा रेखाको रूपमा हुन्छ। उदाहरणका लागि खुद्रा उत्पादनका लागि EAN-13 र UPC-A, तथा लजिस्टिक्स र गोदामका लागि Code 128 र Code 39।
2D बारकोड: दुवै दिशामा डाटा भण्डारण गर्ने कोठाहरूको ढाँचा, त्यसैले यसमा धेरै बढी डाटा अटाउँछ। उदाहरणका लागि QR Code, Data Matrix, PDF417 र Aztec।

यसबाहेक हुलाक र ढुवानी, स्वास्थ्य सेवाका लागि विशेष बारकोड, साथै आपूर्ति शृङ्खलाका लागि GS1 मापदण्डहरू छन्। तिनका बीचको फरकबारे थप विस्तृत रूपमा 1D र 2D बारकोडबीचको फरक लेखमा पढ्न सक्नुहुन्छ।

बारकोड केका लागि प्रयोग हुन्छ?

खुद्रा: बिलिङलाई छिटो बनाउँछ र स्टक स्वचालित रूपमा रेकर्ड गर्छ।
गोदाम र ढुवानी: सामान र पार्सललाई एक ठाउँबाट अर्को ठाउँसम्म ट्र्याक गर्छ।
टिकट र कार्यक्रम: एकपटक स्क्यान गरेरै टिकटको सक्कलीपन जाँच गर्छ।
मार्केटिङ: ब्रोसर वा प्याकेजिङमा रहेको QR Code ले मानिसहरूलाई सिधै तपाईंको वेबसाइट, मेनु वा WhatsApp मा पुर्‍याउँछ।

आफैँ बारकोड बनाउनुहोस्

बारकोड बनाउन तपाईंलाई सशुल्क एप चाहिँदैन। I Need Barcode मा बारकोडको प्रकार छान्नुहोस्, डाटा भर्नुहोस्, अनि PNG तस्बिरको रूपमा डाउनलोड गर्नुहोस्। छान्नका लागि 100 भन्दा बढी प्रकारहरू छन्, र सबै निःशुल्क छन्, दर्ता बिना।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

बारकोड र QR Code बीच के फरक छ?

QR Code बारकोडकै एउटा प्रकार हो, अर्थात् 2D बारकोड। रेखा (1D) बारकोडले थोरै अक्षर मात्र भण्डारण गर्छ र बायाँबाट दायाँ पढिन्छ, जबकि QR Code ले दुवै दिशामा डाटा भण्डारण गर्ने भएकाले यसमा लिङ्क, पाठ वा WiFi डाटा पनि अटाउँछ।

के बारकोडमा उत्पादनको मूल्य भण्डारण हुन्छ?

प्रायः हुँदैन। उत्पादनको बारकोडमा कोड मात्र हुन्छ। उत्पादनको मूल्य र नाम बिलिङ प्रणालीमा भण्डारण गरिन्छ, अनि स्क्यान गरिएको कोडका आधारमा खोजिन्छ।

के बारकोड बनाउन पैसा तिर्नुपर्छ?

पर्दैन। बारकोडको तस्बिर निःशुल्क बनाउन सकिन्छ, जस्तै I Need Barcode मा। पैसा तिरेर दर्ता गर्नुपर्ने भनेको GS1 मार्फत EAN-13 जस्ता खुद्रा उत्पादन बारकोडको आधिकारिक नम्बर मात्र हो।